آشنایی با رسم و رسوم جالب آدونت همراه با یادگیری پسوندهای جمع
در یک نسخه رسمی که زبانآموزان آلمانی آن را با این مخفف میشناسند: DACH:
- D مخفف Deutschland (آلمان)
- A مخفف Austria (اتریش)
- CH مخفف Confoederatio Helvetica (سوئیس)
در این جلسه با فرهنگ کشورهای DACH بیشتر آشنا میشوید، شاید نکات تازهای هم یاد بگیرید، و در کنار آن با چند نکته مهم گرامری نیز آشنا خواهید شد؛ بهویژه اینکه چگونه آرتیکل واژهها و شکل جمع آنها را تشخیص دهیم. شروع میکنیم:
آدونت = دوره انتظار (der Advent = die Ankunft)
Jesus Christus kommt an.
عیسی مسیح میآید.
Er wird geboren.
او به دنیا میآید.
Feier : 24. Dezember
جشن: ۲۴ دسامبر
Advent = “Count Down” bis Weihnachtsabend (24. Dez.)
آدونت = شمارش معکوس تا شب کریسمس
به دورهی پیش از کریسمس، زمان آدونت (Adventszeit) گفته میشود. این واژه ریشهای لاتینی دارد و به معنای «آمدن» یا «ورود» است. چه کسی قرار است بیاید؟ معلوم است: عیسی مسیح. بنا بر باور مسیحیان، او بهزودی در شهر بیتلحم (Bethlehem) متولد میشود.
برای این مناسبت، آیینهایی برگزار میشود و مسیحیان در ۲۴ دسامبر تولد او را جشن میگیرند. به آن آدونت میگویند که شمارش معکوس تا تولد مسیح است. در واقع، آدونت نوعی شمارش معکوس است.
مهمترین نماد این شمارش معکوس، تاج آدونت (der Adventskranz) است. Kranz در زبان آلمانی یک اسم مذکر است و به معنی «تاج» یا «حلقه» است؛ یعنی چیزی که شکل دایرهای دارد. این اسم بیشتر به گروه واژگانی خاصی تعلق دارند. در آلمانی، بعضی اسمها به گروه واژگانی خاصی تعلق دارند. مثلاً در حالت جمع پسوند -e میگیرند:
der Kranz — die Kränze
یک Adventskranz شکلی از تاج یا حلقه دارد و روی آن (حلقه آدونت) چهار شمع قرار دارد.
die Kerze → die Kerzen
در زبان آلمانی Kerze یک اسم مؤنث است. بسیاری از اسمهای مؤنث در آلمانی در حالت جمع، پسوند -n یا -en میگیرند؛ برای همین: die Kerze → die Kerzen.
تاج آدونت چهار شمع قرار دارد؟ حدود چهار هفته پیش از ۲۴ دسامبر، شمارش معکوس تا کریسمس آغاز میشود. این چهار هفته، شامل چهار یکشنبه آدونت (Adventssonntage) است.
der Tag → die Tage
در هر یکشنبه، یک شمع تازه روشن میشود. معمولاً همزمان با آن، آدونت هم ترانهای ویژه خوانده میشود:
das Lied - die Lieder
متن این ترانه:
Wir sagen euch an den lieben Advent.
Sehet die erste Kerze brennt.
Wir sagen euch an eine heilige Zeit.
Machet dem Herrn die Wege bereit.
Freut euch, ihr Christen, freut euch sehr!
Schon ist nahe der Herr.
Wir sagen euch an den lieben Advent.
Sehet, die zweite Kerze brennt...
ما به شما آدونت عزیز را اعلام میکنیم.
ببینید اولین شمع روشن است.
ما به شما یک زمان مقدس را اعلام میکنیم.
راهها را برای خداوند هموار کنید.
شاد باشید، ای مسیحیان، بسیار شاد باشید.
خداوند نزدیک است.
ما به شما آدونت عزیز را اعلام میکنیم.
ببینید دومین شمع روشن است.
در این دسته از اسمها، das Lied یک اسم خنثی است و در حالت مفرد، پایانهی خاصی ندارد. بسیاری از واژهها در حالت جمع، پسوند -er میگیرند. در این واژه هم همین اتفاق میافتد: das Lied – die Lieder.
روز سنت نیکولاس (der Nikolaustag)
در آغازِ زمان آدونت، یعنی ۴ دسامبر، روز سنت نیکولاس است. نیکولاس یک اسقف (Bischof) بوده؛ یعنی یکی از مقامهای بلندپایهی کلیسا که حدود ۱۴۰۰ سال پیش به فقرا کمک میکرد.
این روز چگونه جشن گرفته میشود؟
نیکولاس به خانهها یا میدان شهر میآید و با خود هدیههای کوچک میآورد. البته او مثل یک اسقف لباس پوشیده و پوشش مخصوص خودش را دارد.
کلمهی «لباس» در آلمانی میشود:
die Kleidung
این واژه مؤنث است، چون به -ung ختم میشود.
او همچنین یک کلاه اسقفی بر سر دارد:
die Mütze → die Mützen
Mütze هم یک واژهی مؤنث است.
علاوه بر این، یک عصای اسقفی هم در دست دارد:
Er hat einen Bischofsstab.
او یک عصای اسقفی دارد.
einen نشانهی آکوزاتیو مفرد مذکر است، پس میفهمیم که واژهی اصلی باید مذکر باشد: der Stab → die Stäbe.
خیلی از چیزهای مربوط به نیکولاس، ما را به یاد سانتا کلوس (Santa Claus)، مخصوصاً آمریکایی، میاندازند. در واقع، این دو شخصیت ریشهای مشترک دارند و هر دو به سنت نیکولاس برمیگردند. البته نیکولاس در شب کریسمس نمیآید؛ یک کیسه کوچک در خود دارد و فقط هدیههای کوچکی را میآورد.
واژههایی که به -chen ختم میشوند، اسمهای تصغیر هستند و معنای کوچک شدن را میرسانند. یک قانون طلایی در اینجا وجود دارد: تمام کلماتی که با این پسوند ساخته میشوند، همیشه آرتیکل خنثی (das) میگیرند. بنابراین هر جا پسوند -chen را دیدید، بدون تردید از das استفاده کنید.
دو نکتهی مهم دیگر هم اینجا وجود دارد:
واژههایی که به -chen ختم میشوند، معمولاً در حالت جمع شکل متفاوتی پیدا نمیکنند؛ یعنی مفرد و جمع آنها از نظر ظاهری یکسان است:
das Säckchen → die Säckchen
در این کیسهی کوچک معمولاً چیزهایی مثل نارنگی (Mandarinen)، گردو یا مغزها (Nüsse)، سیب (Äpfel) یا شکلات (Schokolade) پیدا میشود.
گفتیم که حدود ۹۹٪ از اسمهای مؤنث در آلمانی، در شکل جمعشان به -en ختم میشوند. اما اینجا با یکی از آن استثناهای مهم روبهرو هستیم:
die Nuss → die Nüsse
چند نمونه از هدیهها:
- die Mandarine → die Mandarinen
- die Schokolade → die Schokoladen
- die Nuss → die Nüsse
نیکولاس این هدیهها را فقط برای کودکان خوب و خوشرفتار میآورد. اما کودکان بدرفتار چه چیزی دریافت میکنند؟ آنها اول باید تنبیه شوند. به همین دلیل، نیکولاس یک همراه ترسناک هم دارد: کرامپوس (Krampus).
کرامپوس یک ماسک زشت به صورت دارد. واژهی «ماسک» در آلمانی یک اسم مؤنث است:
die Maske → die Masken
کرامپوس شاخ دارد: das Horn → die Hörner.
او همچنین یک دم هم دارد: der Schwanz → die Schwänze.
اینجا Schwanz دوباره نمونهای از یک اسم مفرد مذکر بدون پایانهی خاص است که در حالت جمع، معمولاً -e میگیرد.
کرامپوس دستکم یک پا هم دارد: der Fuß → die Füße.
و علاوه بر آن، یک سم هم دارد: der Huf – die Hufe.
پرشتنها (Perchten)
در بعضی از مناطق کوهستانی کشورهای آلمانیزبان، شکل دیگری از کرامپوس وجود دارد که به آن Perchten میگویند. در اتریش، حدود ۶ دسامبر مراسمی به نام Perchtenlauf برگزار میشود؛ یعنی رژه یا راهپیمایی پرشتنها. پرشتنها در گروههای بزرگ و با لباسهای ترسناک یا آتشین ظاهر میشوند و با Ruten مردم را میترسانند. در واقع Ruten ترکهها یا شاخههای نازک درخت هستند:
die Rute – die Ruten
برای هر کسی که روحیهی حساسی دارد، طبیعی است که در چنین روزی ترجیح بدهد در خانه بماند. اما اصلاً چرا پرشتنها وجود دارند؟ آنها در اصل هیچ ارتباط مستقیمی با کریسمس ندارند، چون ریشهشان به دوران پیش از مسیحیت برمیگردد. در آن زمان، مردم باور داشتند که پرشتنها با نیروها و ارواح طبیعت در ارتباطاند. این موجوداتِ زشت و ترسناک قرار بود ارواح شیطانی زمستان را بترسانند و دور کنند؛ ارواحی مثل برف، سرما، بخندان و دیگر سختیهای فصل زمستان.
شیرینیهای کریسمس (Weihnachtskekse)
در زمان آدونت، یعنی چهار هفته پیش از کریسمس، مردم معمولاً شیرینیهای مخصوص کریسمس میخورند. به این شیرینیها Plätzchen هم گفته میشود. خیلیها این شیرینیهای کریسمسی را خودشان در خانه میپزند. بهویژه وقتی بچهها در خانه باشند، این کار میتواند یک سرگرمی شاد و دوستداشتنی باشد.
برای این کار، به خمیر شیرینی نیاز دارید:
der Teig
واژهی Teig یک اسم مذکر است که در حالت مفرد پایانهی خاصی ندارد. این واژه از نظر الگوی جمعبستن، در دستهی پرکاربردی قرار میگیرد که در حالت جمع، پسوند -e دریافت میکنند:
der Teig - die Teige
برای درستکردن خمیر شیرینی، معمولاً به تخممرغ نیاز داریم:
das Ei → die Eier
Ei یک اسم خنثی (Neutrum) است. در اینجا دوباره همان قاعدهای را میبینیم که بعضی اسمهای خنثی در حالت جمع، پسوند -er میگیرند.
با استفاده از قالب شیرینی (Keks-Ausstecher) میتوان برای شیرینیهای کریسمسی، شکلهای مختلفی درست کرد. در اینجا با واژهی der Ausstecher روبهرو هستیم که یک اسم مذکر است. این واژه ما را به یکی از کاربردیترین قوانین تشخیص جنسیت در آلمانی میرساند: قانون عاملساز (Nomen agentis). هرگاه اسمی مستقیماً از یک فعل ساخته شود و به پسوند -er ختم شود، در ۹۹٪ موارد مذکر است. بنابراین Ausstecher (وسیلهای برای قالب زدن) دقیقاً از فعل ausstechen گرفته شده است؛ طبق این منطق، بیفاصله میفهمیم که آرتیکل آن der است.
ausstechen → der Ausstecher
یعنی اسم Ausstecher از فعل ausstechen گرفته شده است.
این شیرینیها در شکلهای مختلف پخته میشوند و بعد با یک روکش شیرین (Glasur) تزیین میشوند. در اینجا هم میتوان نسبتاً سریع داد که Glasur یک اسم مؤنث است، چون بسیاری از واژههایی که به -ur ختم میشوند، مؤنث هستند:
die Glasur
روی این شیرینیها معمولاً مغزها، مثلاً گردو یا بادام، و یا چیزهای خوشمزهی دیگر قرار میدهند.
die Leckerei
واژههایی که به -ei ختم میشوند نیز معمولاً مؤنث هستند. یکی از نمونههای همین Leckerei است.
بازارهای کریسمس (Weihnachtsmärkte)
اگر در یکی از کشورهای DACH، یعنی آلمان، اتریش یا سوئیس، یا حتی در کشورهای دیگر زندگی کرده باشید، احتمالاً بازارهای کریسمس (Weihnachtsmärkte) را میشناسید.
der Markt – die Märkte
اینجا هم دوباره همان الگو را میبینیم: بسیاری از اسمهای مذکر بدون پایانهی خاص، در حالت جمع -e میگیرند.
در زمان آدونت، مردم با علاقه و شوق به بازارهای کریسمس میروند. آنجا غرفههای فروش زیادی وجود دارد:
der Stand – die Stände
همچنین نورپردازی کریسمسی (Weihnachtsbeleuchtung) و موسیقی کریسمسی (Weihnachtsmusik) هم فضا را پر میکنند. واژهی Beleuchtung یک اسم مؤنث است، چون واژههایی که به -ung ختم میشوند، تقریباً همیشه مؤنثاند: die Beleuchtung.
واژهی Musik هم یک اسم مؤنث است. بسیاری از واژههایی که به -ik ختم میشوند، مؤنث هستند: die Musik.
البته در اینجا هم استثناهایی وجود دارند. مثال: das Plastik که یک اسم خنثی است!
چون در ماه دسامبر هوا معمولاً سرد است، مردم در بازار کریسمس اغلب یک نوشیدنی گرم مینوشند. یکی از نوشیدنیهای محبوب، شراب داغ (der Glühwein) است. واژهی Wein مذکر است. به طور کلی، بیشتر نوشیدنیهای الکلی در آلمانی مذکر هستند. یک استثنای مهم: das Bier (آبجو) که خنثی است.
باز هم یادآوری نکتهٔ گرامری مهم: بسیاری از اسمهای مذکری که پایانهٔ خاصی ندارند، در حالت جمع به -e ختم میشوند:
- der Wein - die Weine
- der Stand - die Stände
در نگاه کلی:
- die Beleuchtung: روشنایی، نورپردازی
- die Musik: موسیقی
- der Wein - die Weine: شراب
بازار کریسمس را همچنین Adventmarkt (بازار آدونت) یا Christkindlmarkt (بازار کودک مسیح) نیز مینامند.
اما das Christkind (کودک مسیح) چه کسی است؟ البته منظور، عیسی مسیح در قالب نوزاد است.
در بیشتر مناطق کشورهای DACH و نیز در برخی دیگر از کشورهای مسیحی، در ۲۴ دسامبر این کودک مسیح است که هدیهها را میآورد، نه der Weihnachtsmann و نه Santa Claus.
و از آنجا که میخواهیم کمی به کودک مسیح کمک کنیم، در بازار کریسمس میتوان انواع هدیههای کریسمسی پیدا کرد.
das Geschenk – die Geschenke
هدیه
das Kind – die Kinder
کودک، بچه
در بیشتر مناطق کشورهای DACH، کریسمس را خیلی رسمی و آرام جشن میگیرند و مردم ترجیح میدهند این جشن را در خانه برگزار کنند. این حس را حتی میتوان در ترانههای کریسمسی هم شنید. یکی از معروفترین این ترانهها، که اتفاقاً از اتریش میآید، همین را در عنوانش نشان میدهد: «Stille Nacht, Heilige Nacht» (شب آرام، شب مقدس).