هر چیزی که باید درباره صرف صفتها بدانید (Adjektivdeklination)
کدام یک درست است؟
ein langen Tag
ein lange Tag
ein langer Tag
am dritte Mai
am dritt Mai
am dritten Mai
bei guten Wetter
bei gutes Wetter
bei gutem Wetter
اگر پیدا کردن پایانه درست برای صفتها در مثالهای بالا برایتان دشوار است، اصلاً نگران نباشید. شما تنها نیستید. برای بسیاری از زبانآموزان، این بخش از دستور زبان آلمانی پیچیده و حتی کمی گیجکننده به نظر میرسد. اما واقعیت این است که لازم نیست یک قانون ساده قدر سخت باشد؛ چون برای یادگیری آن، در اصل فقط به یک قانون ساده نیاز دارید.
برای فهم این قانون، بهتر است صرفِ صفتها را از زاویهای متفاوت نگاه کنیم و کمی فاصلههای دستور زبان دیدهشود فاصلههای دستور زبان دیدهای که معمولاً در کتاب از چارچوبِ خشک و پیچیده بگیریم.
در بسیاری از کتابهای گرامر، صرفِ صفتها در قالب جدولهای طولانی و مفصل ارائه میشود؛ جدولهایی که اغلب بیشتر باعثِ سردرگمی میشوند تا فهم بهتر. حتی وقتی این جدولها با رنگها، دستهبندیها یا روشهای مختلف تنظیم شده باشند، باز هم معمولاً کمکی جدی به درک واقعیِ صرفِ صفتها نمیکنند.
برای صرف صفات و پایانهها شما فقط به این جدول نیاز دارید: Deklination (Adjektiv)
در این جدول، شما فقط آخرین حرف آرتیکل معین را میبینید. در حالت فاعلی (Nominativ) آرتیکلها به صورت کامل آمدهاند، اما فقط حرف آخر آنها برجسته شده است. در حالتهای دیگر، مثلاً در داتیو با آرتیکلهای dem, der, dem کافی است فقط به آخرین حرف توجه کنیم و همان را در جدول یادداشت کنیم.
اگر حفظ کردن این حرفها در نگاه اول کمی عجیب یا حتی خندهدار به نظر میرسد، این نکته حتماً کمکتان میکند: در حالت Nominativ اصلاً چیز تازهای برای حفظ کردن وجود ندارد، چون شما آرتیکلهای این حالت را از قبل بلد هستید: Der, Die, Das, Die (pl.). پس بهراحتی میتوانید حرف آخر آنها را تشخیص دهید و به خاطر بسپارید.
حالت Genitiv را فعلاً کنار میگذاریم و بعد آن را جداگانه یاد میگیریم، چرا که در زبان روزمره نسبتاً کمکاربرد است.
آنچه شما در زندگی روزمره بیشتر با آن سروکار دارید، دو حالت دستوری Akkusativ و Dativ است.
اگر حالا به جدول آکوزاتیو و داتیو نگاه کنید، میبینید که در اصل فقط باید سه حرف را به خاطر بسپارید: R, N, M (یا به صورت کاملتر: M, N, R). این موضوع حقیقتاً آنقدرها سخت و پیچیده نیست. (نکته: M برای مذکر، N برای خنثی، R برای مؤنث).
پس آیا فقط لازم است همین سه حرف آخر را یاد بگیرید؟ بله، چون برای پیدا کردن پایانه درست صفت در جمله، دقیقاً به همین سیگنالها نیاز دارید. (برای درک بهتر حرف آخر آرتیکلها را من بعد سیگنال مینامم). این سیگنالها فقط به صفتها مربوط نمیشوند، بلکه در بسیاری از کلمات همراه اسم مثل آرتیکلها، ضمایر و برخی کلمات پرسشی هم دیده میشوند.
حالا بیایید این موضوع را با هم در عمل بررسی کنیم:
مثال ۱: die Lampe
Welch... Lampe? → Welche Lampe?
Dies... Lampe. → Diese Lampe.
Ist das dein... oder mein... Lampe? → Ist das deine oder meine Lampe?
در حالت دستوری فاعلی و اسامی مؤنث، آرتیکل die را داریم که حرف آخر آن e است. این الگو فقط به آرتیکل معین محدود نمیشود، بلکه در کلمات پرسشی، ضمایر اشاره و صفتهای ملکی هم دیده میشود.
مثال ۲: die Lampe (Akk.)
همانطور که در جدول قبلی دیدید، برای اسمهای مؤنث در حالت Akkusativ پایانهی جداگانهای وجود ندارد. یعنی اگر یک اسم مؤنث نقش مفعول مستقیم داشته باشد، شکل آن تغییری نمیکند و در همان حالت معمول و اصلی خود باقی میماند. به همین دلیل، حل کردن مثالهای آکوزاتیو زیر برای شما سادهتر خواهد بود.
Ich sehe ein... Lampe. → Ich sehe eine Lampe.
Ich kaufe dies... Lampe → Ich kaufe diese Lampe.
Du kannst mein... Lampe nicht kaufen → Du kannst meine Lampe nicht kaufen.
همانطور که دیدیم، در این حالت صرف آرتیکل هیچ فرقی با حالت دستوری Nominativ ندارد. شکل دستوری آکوزاتیو فقط برای اسمهای مذکر وجود دارد:
مثال ۳: den Computer
Ich leihe mir dein... Computer. → Ich leihe mir deinen Computer.
Welch... Computer meinst du? → Welchen Computer meinst du?
Dies... dort. → Diesen dort.
Leih dir lieber ein... anderen. → Leih dir lieber einen anderen.
آخرین حرف آرتیکل معین den است. این N، حرف N به عنوان نشانه این حالت، در بسیاری از واژههای همراه اسم نیز ظاهر میشود؛ مانند کلمات پرسشی، ضمایر، صفتهای ملکی و ساختارهای مشابه.
نکتهی تلفظی مهم: لازم است به یک نکته تلفظی نیز توجه کنیم: مثل dein، معمولاً یک اضافه کنیم، یعنی شکل درست deinen است. وجود این e برای تلفظ روان و طبیعی ضروری است، چون بدون آن تلفظ واژه دشوار و ناهنجار میشود.
مثالهای دیگر با اسامی مذکر اما این بار در حالت Dativ: dem Lehrer
Ich spreche mit mein... Lehrer. → Ich spreche mit meinem Lehrer.
Die Zeugnisse sind bei... Lehrer. → Die Zeugnisse sind beim Lehrer.
Bei welch... Lehrer? → Bei welchem Lehrer?
Bei dies... Lehrer. → Bei diesem Lehrer.
Musst du auch zu... Lehrer? → Musst du auch zum Lehrer?
فکر میکنم حل تمرین بالا نیز آنچنان دشوار نبود. برای اسامی مذکر با آرتیکل dem سیگنال M را داریم و این M را به تمام آرتیکلها، ضمایر، صفتهای ملکی و... میچسبانیم. در حقیقت beim در مثال مذکور میباشد bei dem میباشد و شکل کوتاه شده zu میباشد که همیشه با Dativ کار میرود. در اینجا zum مخفف zu + dem میباشد.
و حالا یک مثال در حالت Genitiv، یک اسم خنثی: des Buches
Der Inhalt dein... Buch... ist interessanter als der Inhalt sein... Buch... → Der Inhalt deines Buches ist interessanter als der Inhalt seines Buches.
محتوای کتاب تو از محتوای کتاب او جذابتر است.
Gefällt dir auch der Inhalt dies... Buch...? → Gefällt dir auch der Inhalt dieses Buches?
آیا محتوای این کتاب را هم دوست داری؟
Nein, der Inhalt ein... anderen Buch... gefällt mir besser. → Nein, der Inhalt eines anderen Buches gefällt mir besser.
نه، من محتوای کتاب دیگری را بیشتر میپسندم.
در حالت Genitiv، اسمهای مذکر آرتیکل des میگیرند و علاوه بر آن، خود اسم هم معمولاً پایانه s میگیرد. این نکته مهم است، چون در حالت ملکی، اسمهای مذکر و خنثی برخلاف بیشتر حالتها، خودشان هم با s صرف میشوند.
همانطور که در متن بالا دیدید، حرف S به پایانههای صفتهای ملکی، ضمایر اشاره و آرتیکل نامعین هم اضافه میشود. پس میتوانیم نتیجه بگیریم که این سیگنالها هستند که نقش اصلی را در نشان دادن حالت دستوری آرتیکلها بر عهده دارند.
اما چرا یاد گرفتن این سیگنالها (پایانهها) مهم است؟
چون همین پایانهها در صرف صفات هم نقش دارند و مشخص میکنند که صفت در هر حالت چگونه تغییر کند.
پایانههای صفت (به همراه آرتیکلهای معین)
حال بیایید اول ببینیم صفات در کنار آرتیکل معین چه پایانههایی میگیرند. خوشبختانه این پایانهها قاعدهمند و ثابت هستند، بنابراین یادگیری آنها نسبتاً آسان است.
همانطور که میبینید، در حالت فاعلی (Nominativ) پایانهی صفت فقط با «e» مشخص میشود؛ اما در سایر حالتها، یک «n» به انتهای صفت اضافه میکنیم. البته گاهی برای اینکه تلفظ کلمه روانتر شود، یک «e» هم قبل از آن «n» قرار میگیرد.
حال نوبت شماست! جای خالی جملات زیر را کامل کنید
Das kreativ... Fotografieren
In der frei... Zeit beschäftige ich mich gerne mit dem künstlerisch... Fotografieren. Das interessant... Hobby gibt mir die toll... Möglichkeit, die schön... Natur und die einzigartig... Momente des einfach... Alltags festzuhalten. Mit der modern... Digitalkamera gehe ich oft durch die ruhig... Parks. Besonders gern mache ich Bilder von den wunderschön... Sonnenuntergängen.
پاسخ:
Das kreative Fotografieren
In der freien Zeit beschäftige ich mich gerne mit dem künstlerischen Fotografieren. Das interessante Hobby gibt mir die tolle Möglichkeit, die schöne Natur und die einzigartigen Momente des einfachen Alltags festzuhalten. Mit der modernen Digitalkamera gehe ich oft durch die ruhigen Parks. Besonders gern mache ich Bilder von den wunderschönen Sonnenuntergängen.
توضیح پایانهها:
- Fotografieren در حالت فاعلی قرار گرفته است و اسم خنثی است، پس پایانه e میگیرد. (Das kreative Fotografieren)
- in der freien Zeit: در حالت داتیو میباشد (in) و اسم مؤنث است (Zeit). در این حالت ما فقط به یک پایانه n نیاز داریم. (e + n = en)
- mit dem künstlerischen Fotografieren: که اسم خنثی مفرد در حالت Dat میباشد که ما به یک پایانه n در اینجا نیاز داریم.
- Das interessante Hobby: در حالت فاعلی قرار گرفته و به یک پایانه e نیاز داریم.
- die tolle Möglichkeit: در این حالت اسم ما مؤنث است که در حالت Akk قرار گرفته است، پس فقط به یک پایانه e نیاز داریم.
- die schöne Natur: فقط به پایانه e نیاز داریم.
- die einzigartigen Momente: در اینجا اسم ما در حالت جمع قرار گرفته است، به این خاطر به پایانه n نیاز داریم.
- des einfachen Alltags: در حالت Genitiv میباشد و صفت ما n میگیرد.
- Mit der modernen Digitalkamera: دوباره Dat داریم و به پایانه n نیاز داریم.
- durch die ruhigen Parks: که در حالت جمع آمده است و البته Akk که به پایانه n نیاز داریم.
- von den wunderschönen Sonnenuntergängen: باز Dat داریم و به پایانه n نیاز داریم.
حالت مقایسهای (Komparativ / Superlativ)
تمام موارد گفته شده برای صفتها در حالت مقایسهای نیز اعمال میشود. مثال:
Ich nehme die größer... Schachtel. → Ich nehme die größere Schachtel.
من جعبه بزرگتر را انتخاب میکنم.
Er kam mit der beste... Note nach Hause. → Er kam mit der besten Note nach Hause.
او با بهترین نمره به خانه آمد.
صفتهای اسمی شده
این قواعد در مورد صفتهایی که به عنوان اسم به کار میروند (صفتهای اسمی شده) نیز صادق است. لطفاً در جای خالی صفتهای اسمی شده، پایانههای درست را جایگزین کنید.
Ich treffe heute den Blond... aus der Marketingabteilung. → Ich treffe heute den Blonden aus der Marketingabteilung.
من امروز با مرد موبور از بخش بازاریابی ملاقات میکنم.
Sie war die Schnellst... im Wettkampf. → Sie war die Schnellste im Wettkampf.
او سریعترین نفر در مسابقه بود.
Das Vernünftiger... wäre die Zugfahrt. → Das Vernünftigere wäre die Zugfahrt.
معقولتر این است که با قطار سفر کنیم.
توضیح:
- برای اسامی مذکر در حالت Akk آرتیکل den میباشد: den Blonden. پایانه n نیاز داریم.
- اسم مؤنث مفرد در حالت فاعلی: die Schnellste. یک صفت تفضیلی است که در حالت اسمی قرار گرفته است.
- das Vernünftigere: کلمه را به عنوان اسم خنثی مفرد در حالت فاعلی داریم، در نتیجه فقط به پایانه e نیاز داریم.
این موضوع فقط به صفتها مربوط نمیشود و شامل تمام کلماتی است که بین آرتیکل و اسم جای میگیرند. برای مثال:
der dritt... Mai → der dritte Mai (سوم می)
am fünfundzwanzigst... Juni → am fünfundzwanzigsten Juni (در ۲۵ ژوئن)
im letzt... Monat → im letzten Monat (در ماه گذشته)
in den nächst... Tagen → in den nächsten Tagen (در روزهای آینده)
der Erst... spricht mit dem Letzt... → der Erste spricht mit dem Letzten (اولین نفر با آخرین نفر صحبت میکند)
توضیحات:
- Der dritte Mai: در حالت فاعلی و مفرد است. پایانه e نیاز داریم.
- am fünfundzwanzigsten Juni: یک ترکیب از an + dem است. در این ترکیب حالت Dat قرار گرفته، پس ما فقط به یک n نیاز داریم.
- im letzten Monat: نیز ترکیبی از in + dem میباشد. پس دوباره به یک n نیاز داریم.
- in den nächsten Tagen: دوباره در حالت Dat قرار گرفته و علاوه بر آن در حالت جمع نیز میباشد. پس علاوه بر پایانه n، باید به اسمان نیز یک n اضافه کنیم.
- der Erste: در حالت فاعلی و مفرد است → e. در این نیز حالت Dat را داریم و به پایانه n نیاز داریم: mit dem Letzten.
حذف آرتیکل و تغییر پایانه
این پایانههای استاندارد تنها به آرتیکلهای مشخص (Bestimmter Artikel) محدود نمیشوند؛ بلکه در کنار سایر حروف تعریف (مانند kein و ...) و همچنین ضمایر نیز به کار میروند. مثال:
Diese zart... Farben (die Pl.) kann nur eine modern... Kamera (die Sg.) wiedergeben. → Diese zarten Farben kann nur eine moderne Kamera wiedergeben.
این رنگهای لطیف را تنها یک دوربین مدرن میتواند بازتولید کند.
در diese zarten Farben، کلمه diese نشانه جمع است و به همین دلیل صفت پایانه en میگیرد. اما در eine moderne Kamera، چون اسم مؤنث مفرد در حالت Akk است، پایانه e کافی است.
Ich spreche mit meinen lieb... Freunde... (den) → Ich spreche mit meinen lieben Freunden.
من با دوستان عزیزم صحبت میکنم.
در حالت جمع و Dat، هم صفت و هم خود اسم پایانه n میگیرند: lieben Freunden.
Sie wohnt bei ihrer besten Freundin. (der) → Sie wohnt bei ihrer besten Freundin.
او پیش بهترین دوستش زندگی میکند.
در bei ihrer besten Freundin، حالت Dat مؤنث است و صفت پایانه en میگیرد.
Das sind die Blumen unser... zuverlässig... Großhändler... (des) → Das sind die Blumen unseres zuverlässigen Großhändlers.
این گلها متعلق به عمدهفروشِ معتمدِ ما هستند.
در unseres zuverlässigen Großhändlers، حالت Genitiv مذکر است. هم ضمیر ملکی، هم صفت و هم اسم پایانه n (یا s) میگیرند.
حذف آرتیکل (Das Artikelwort fehlt)
سیگنال آرتیکل معین، چه زمانی ممکن است حذف شود؟
حالت دوم: زمانی که اصلاً وجود نداشته باشد؛ یعنی وقتی اسم بدون هیچ آرتیکلی باشد. در این حالت سیگنال به صفت اضافه میگردد.
Wir essen knusprig... Brot. (das Brot) → Wir essen knuspriges Brot.
ما نان ترد (برشته) میخوریم.
Gut... Rat ist teuer. (der Rat) → Guter Rat ist teuer.
پند نیک گرانبهاست.
Der Stuhl ist aus wertvoll... Holz. (dem Holz) → Der Stuhl ist aus wertvollem Holz.
صندلی از چوب باارزش ساخته شده است.
Machen Sie den Teig nur mit frisch... Hefe. (der Hefe) → Machen Sie den Teig nur mit frischer Hefe.
خمیر را فقط با خمیرمایه تازه درست کنید.
Sie führt neu... Mitarbeiter durch die Firma. (die Mitarbeiter, Pl.) → Sie führt neue Mitarbeiter durch die Firma.
او کارکنان جدید را در شرکت راهنمایی میکند.
Sie imitiert die Farbe alt... Hölzer. (der Hölzer, Pl.) → Sie imitiert die Farbe alter Hölzer.
او رنگ چوبهای قدیمی را تقلید میکند.
توضیحات:
- aus wertvollem Holz: Dat – m. کلمه Hefe است و آرتیکل die است، ممکن است کسی بپرسد چرا صفت پایانه m گرفته است؟ در اینجا حالت Dat است و R کم است، به خاطر این که صفت را به آن اضافه کنیم. پس حرف R را به آن اضافه میکنیم.
- die Mitarbeiter: در اینجا کلمه جمع است، die داریم، پس باید e را از die به صفت اضافه کنیم: neue Mitarbeiter.
- die Farbe alter Hölzer: حالت Genitiv داریم و اسم یک جمع است که die Hölzer است. در اینجا r کم است، یعنی آخر حرف r باید به صفت اضافه کنیم.
استثناء در گنتیو (Ausnahme Genitiv)
در حالت Genitiv، برای اسمهای مذکر و خنثی با آرتیکل معین، هم آرتیکل و هم اسم تغییر میکنند:
des guten Mannes
در این حالت، آرتیکل (des) و اسم (Mannes) هر دو تغییر میکنند، اما صفت فقط پایانه en میگیرد. این یکی از استثنائات مهم است که در جدولهای صرف صفت باید به آن توجه کرد.
تمام چیزی که باید بدانید، همین است!